दृष्टिकोण

आत्मरक्षाको विज्ञान के हो, कसरी गर्ने आत्मरक्षा ?

तत्काल घटनास्थलमै हुने प्रतिकारलाई मात्र आत्मरक्षाको रुपमा बुझ्ने मानसिकता वा कानूनी प्रवृत्ति र व्यवस्थाले बाँकी उप्रान्त समयपछि (पछिल्लो समयमा) हुन जाने हुन सक्ने आत्मरक्षाको प्रश्नलाई पूर्ण रुपमा निषेध गरिनु हुँदैन। जुन हद दर्जाको ढोका…

किन असफल भयो भारतमा कम्युनिष्ट आन्दोलन ?

विश्वमा भारत आधुनिक शक्तिराष्ट्रको रुपमा उदाउँदै गरेको देश हो, जहाँ ठूलो मजदुर वर्गको अस्तित्व छ। त्यसैगरी अर्को विडम्बना पनि छ, त्यहाँ करोडौँको सङ्ख्यामा गरिबी, भोकमरी, सडकवास भएका गरीब वर्गको अस्तित्व बिझाउने गरी छ। त्यसैगरी अनेक आदिवासी…

मार्क्सवादी स्कूल : वैज्ञानिक समाजवादका मुख्य विशेषता के–के हुन् ?

समाजका ऐतिहासिक रूपहरू यस प्रकार छन्, १) आदिम साम्यवाद (२) दास व्यवस्था (३) सामन्ती व्यवस्था (४) पुँजीवादी व्यवस्था र (५) समाजवादी व्यवस्था। पहिलो र अन्तिमलाई छाडेर दोस्रो, तेस्रो र चौथो व्यवस्थाहरू वर्गविभक्त, अर्थात् एक वर्गद्वारा अर्को…

देशलाई बन्दी बनाउन अग्नि सापकाेटाविरुद्ध कूप्रचार नगरौं

काठमाडौं, ८ माघ। कसुर प्रमाणित नभएसम्म कसुरदार नमानिने फौजदारी न्यायको सामान्य र सर्वस्वीकार्य सिद्धान्त हो।  कुनै घटना वा वारदातमा को कुन व्यक्ति संलग्न छ वा छैन भन्ने कुरा घटित घटनाको तथ्य र प्रमाणले पुष्टि नगरे सम्म एकिन गर्न सकिँदैन।…

प्रेम के हो, कुन हर्मोनले मानिस प्रेममा पर्छ ?

प्रेम एक शक्तिशाली र स्थायी न्युरोलोजिकल कन्डिसन हो। प्रेम एक रसायन हो, जसलाई हामी समात्न सक्दैनौं। अभिलाषा र प्रेम फरक कुरा हो। अभिलाषा क्षण भरको आकर्षण र चाहना हो, जसले मानव शरीरमा Estosterene, oestrogen को मात्रा बढी र केही समय कम पनि…

संस्कृत भाषाको उत्पत्ति कसरी भयो ?

रूसी, जर्मन, जापानी तथा अमेरिकीहरू सक्रिय रूपमा हाम्रा पवित्र पुस्तकहरूबाट नयाँ चीजहरूमा शोध गरिरहेका छन् र ती शोध सामग्रीहरूलाई उनीहरू आफ्नो नामबाट दुनियाँभरि प्रचार गरिरहेका छन्। दुनियाँका कतिपय देशहरूमा एक वा अधिक संस्कृत विश्वविद्यालय…

पद्मा अर्याल : जिज्ञासु र कर्मशील मन्त्री

उनीहरुले इतिहासको फेहरिस्त पल्टाउँछन्, कानूनको इतिवृतान्त बताउँछन्, प्रशासनका उल्झनहरुबारे व्याख्या गर्न प्रशस्त समय लिन्छन्। तैपनि कैयौं मन्त्रीहरु विषयको गुह्य कुरा नबुझी सहमतिमा टाउको हल्लाएर आगुन्तकलाई पठाउँछन्।

सहकारी ऐन र नियमावलीका नयाँ प्रावधान के–के हुन् ?

विषयगत वा बहुउदेश्यीय संस्था गठन, दर्ता तथा सञ्चालन, विशिष्टीकृत सहकारी संघ गठनको शर्त तथा सोको सञ्चालन, बचत तथा ऋण सहकारी दर्ताको मापदण्ड, सहकारी संस्थाको कार्यक्षेत्र, संघ सस्थाको वर्गीकरण, विषय परिवर्तन सम्बन्धी व्यवस्था, सहकारी बैंकको…

प्रचण्ड : प्रगतिशील राष्ट्रवादका नायक

राष्ट्रियता भूगोल, सीमाना, तारबार र पर्खाल मात्र होइन। बरु, जाति, भाषा, धर्म, समुदाय र नागरिकको बलियो आत्मिक एकता पनि हो। तर, नेपालको महेन्द्रमालीय स्कूलबाट आएको एउटा शक्ति देशभित्रको आन्तरिक एकतालाई रछ्यानमा मिल्काएर भूगोललाई मात्र…

देशभित्रै गरीबको उपचार गर्ने म चाहिँ कसरी माफिया भएँ ? (अन्तर्वार्ता)

परिचयका लागि नामै काफी छ, दुर्गा प्रसाईंको। नाम वा बदनाम जे भए पनि पूर्वाञ्चलबाट उदाएर सिंगै देशमा तरंग ल्याउन सफल एक मेडिकल उद्यमी हुन् प्रसाईं। उनलाई सरकारले बिएण्डसी मेडिकल कलेज खोल्ने पूर्वस्वीकृति दिए पनि कक्षा सञ्चालनको अनुमति दिएको…

सबै पूर्वाधार बनाऔं, अनि पर्यटक बोलाउँ भन्नु बुद्धिमानी हुँदैन (अन्तर्वार्ता)

काठमाडौं। नेपालको आर्थिक समृद्धिको प्रमुख जगका रुपमा पर्यटन क्षेत्रलाई स्थापित गर्ने सङ्कल्पसहित राष्ट्रिय अभियानका रुपमा मनाउन लागिएको ‘नेपाल भ्रमण वर्ष २०२०’ सुरु हुन अब दुई साता मात्रै बाँकी छ। सन् २०२० जनवरी १ तारिखमा काठमाडौँको दशरथ…

उपाध्यक्षको पद मैले मागको होइन : वामदेव गौतम (अन्तर्वार्ता)

काठमाडौं। नेपाली राजनीतिमा वामदेव गौतमलाई एक हक्की र निडर स्वभावका नेताका रुपमा लिइन्छ। आफ्ना कतिपय विचार र अडानका कारण उनको जीवनमा राजनीतिक उकालीओराली सामान्य साबित भइसकेका छन्। पार्टी एकता वा पार्टीभित्रको अन्तरसङ्घर्षका विभिन्न मोडमा…

प्रधानमन्त्रीको लोभ छैन, स्थिरताको पक्षमा छु: प्रचण्ड

काठमाडौं, ७ मंसिर । नेकपाका अध्यक्ष प्रचण्डले आफूलाई प्रधानमन्त्री बन्न कुनै हतारो नभएको बताएका छन्। उनले विगतमा गरिएको पार्टी र सरकारको नेतृत्वमा आलोपालो गर्ने भन्ने सहमतिलाई पनि नयाँ निर्णयले प्रतिस्थापन गरेको स्पष्ट पारे। ‘मलाई…

हिन्दू भनेका भारतीय हुन्, नेपालीहरु शैव, मस्टोपुजक र सनातन हौं

एउटा लेखमा तपाईंले हिन्दु धर्मभित्रको शैव मत नेपाली हो र वैष्णव मत विदेशी हो भन्नुभएको छ। यसरी ‘माइक्रो लेभल’मै गएर ‘ह्वी एन्ड अदर्स’को सीमा कोर्दा यसले समाजलाई विभाजन र विग्रहमा लैजान्छ, होइन र ? अवश्य। सनातन परम्पराभित्र रहेर पनि जसले एक…

‘विवाहपछि व्यवसायमा झन् स्वतन्त्र भएँ’ (अन्तर्वार्ता)

काठमाडौं, १३ कात्तिक। सुष्मा महरा एक व्यवसायी र ब्यूटिसियन महिला हुन्। उनी लामो समयदेखि पार्लर व्यवसायमा सक्रिय छन्। काठमाडौं भित्र र बाहिर गरी ५ स्थानमा उनले पार्लर खोलेकी छन्। ५६ जनाभन्दा बढीलाई प्रत्यक्ष रोजगारी दिदैंआएकी सुष्मा आफैपनि…

विप्लवजी अँध्यारोमा ढुङ्गा हान्दै हुनुहुन्छ : सीपी गजुरेल

तपाईंहरूको पार्टीको सार्वजनिक उपस्थित कम हुँदै गएको देखिन्छ। पार्टीभन्दा मोर्चा हाबी हुँदै गएको हो ? बाहिरबाट हेर्दा मोर्चा हाबी भएजस्तो देखिन्छ। जनवर्गीय मोर्चाको पनि त्यसैले नेतृत्व गरेको हुन्छ। आवरणमा मोर्चा देखिन्छ। पार्टी…

‘ऋणमा रेल ल्याए त्यो आत्मघाती हुनेछ’

काठमाडौं, २४ असोज। पूर्व परराष्ट्रमन्त्री पूर्वअर्थमन्त्री समेत रहेका डा. रामशरण महतसँग आर्थिक क्षेत्रको लामो अनुभव छ। अर्थविद समेत रहेका महतसँग चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङको आसन्न नेपाल भ्रमण र सम्भावित रेल समझदारीका विषयमा गरेको विशेष…

स्वच्छ र सफा नेपालतर्फ अग्रसर भएका छौं : मन्त्री मगर (अन्तर्वार्ता)

काठमाडौं । नेपाललाई आज खुला दिसामुक्त देश घोषणा गरिँदैछ।  राष्ट्रिय सभागृहबाट प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले नेपाललाई खुला दिसामुक्त राष्ट्र घोषणा गर्दै छन्। खुला दिसामुक्तको मानक पूरा गर्ने नेपाल दक्षिण एसियाकै पहिलो देश बनेको छ। २०११…

आवश्यक परे पोलिटब्युरो गठन गर्छौ : महासचिव पौडेल

काठमाडौं। एमाले–माओवादी एकीकरणसँगै सत्तारुढ नेकपा दुई अध्यक्ष प्रणालीमा सञ्चालित छ। नेकपा अझै पार्टी एकीकरणले मूर्तरूप पाइनसकेको स्थितिमा छ। कम्युनिष्ट पार्टीमा चर्चित र शक्तिशाली मानिने पोलिटब्यूरा अझै गठन भएको छैन भने केन्द्रीय समितिको…

मार्क्सवादी स्कूल : वैज्ञानिक समाजवादका मुख्य विशेषता के–के हुन् ?

समाजका ऐतिहासिक रूपहरू यस प्रकार छन्, १) आदिम साम्यवाद (२) दास व्यवस्था (३) सामन्ती व्यवस्था (४) पुँजीवादी व्यवस्था र (५) समाजवादी व्यवस्था। पहिलो र अन्तिमलाई छाडेर दोस्रो, तेस्रो र चौथो व्यवस्थाहरू वर्गविभक्त, अर्थात् एक वर्गद्वारा अर्को…

संस्कृत भाषाको उत्पत्ति कसरी भयो ?

रूसी, जर्मन, जापानी तथा अमेरिकीहरू सक्रिय रूपमा हाम्रा पवित्र पुस्तकहरूबाट नयाँ चीजहरूमा शोध गरिरहेका छन् र ती शोध सामग्रीहरूलाई उनीहरू आफ्नो नामबाट दुनियाँभरि प्रचार गरिरहेका छन्। दुनियाँका कतिपय देशहरूमा एक वा अधिक संस्कृत विश्वविद्यालय…

किरातको इतिहास : को हुन् किरात राई ?

किरात शब्द अनेक जातिहरूलाई बुझाउने पुञ्ज हो। किरात भन्नाले एउटै मात्रै जातिलाई नबुझाई विभिन्न जातिहरूलाई बुझाउने समुच्च अथवा समष्टि रूप हो। यो विभिन्न जातिहरूको माला हो अर्थात् विभिन्न जातिहरूको साझा पहिचान हो।

गुरुङ शब्द र जातिकाे इतिहासबारे चर्चा

कुनै पनि शब्दको अर्थ हुन्छ। यसरी अर्थ दिने शब्दको व्युत्पत्ति कसरी भयो होला भनी विद्वान्हरूले अनुसन्धान गरेका हुन्छन्। विशेष गरी जातजाती, देश सम्बन्धी शब्दका व्युत्पत्तिबारे विद्वानहरू झनै गहनतापूर्वक अनुसन्धान कार्यमा लागेका हुन्छन्।…

इतिहास : गुरुङहरुका राज्य कहाँ-कहाँ थिए ?

गुरुङ वंशावलीमा रागस्य राजा र भागस्य राजाको उल्लेख छ। यी रागस्य र भागस्य व्यक्तिको नाम नभएर घले राजा र शाही राजा भने जस्तै जातिगत नाम हुन्। यी रागस्य र भागस्यहरू नै यहाँका भूमिपुत्रहरू हुन्। अघि कास्कीका राजा राकसे गुरुङले आक्रमण गर्दा…

विवादास्पद एमसीसी सम्झौतामा के छ ? (पूर्णपाठ)

अमेरिका र नेपालबीच सन् २०१७ मा भएको ५० करोड डलर अनुदान सहायतासम्बन्धी मिलेनियम च्यालेन्ज कोअपरेशन (एमसीसी) अन्तर्गतको सम्झौता भएको थियो। उक्त सम्झौता संसद्बाट अनुमोदन गरिनुपर्ने सम्झौतामा उल्लेख छ। तर, उक्त सम्झौताले नेपालमा अमेरिकी…

गुरुङ जातिको गाैरवशाली इतिहास

काठमाडौं। परापूर्वकालदेखि नै हाम्रो देश नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुधार्मिक, बहुसांस्कृतिक एवं भौगोलिक विविधतायुक्त रहँदै आएको छ। यसअनुरूप यस देशमा बसोबास गर्ने विभिन्न जातजातिहरूमध्ये गुरुङ पनि एक प्रमुख जात हो। गुरुङ जाति नेपालका…

सिञ्जा उपत्यकाको ऐतिहासिक सभ्यता

संस्कृति बन्नलाई इतिहास नभइकन हुँदैन, देशको इतिहास चाहिन्छ, राष्ट्रको इतिहास चाहिन्छ, ऐतिहासिक पृष्ठभूमि चाहिन्छ इतिहास नै छैन भने संस्कृति भनेर केही हुँदैन भने। कुनै पनि संस्कृतिलाई इतिहासले सम्वोधन गर्ने गर्दछ। कुनै ठाउँको संस्कृति…

मानव जातिकाे इतिहास : साम्य संघ र निजी सम्पत्तिको संघर्ष

समाज विकासका निम्ति सबैभन्दा शक्तिशाली जीवनतत्व भनेकै मानिसको निम्ति जीवनोपयोगी पोषणको निम्ति गरिने उत्पादन वितरण र विनिमय नै हो। यसै तत्वका आधारमा पहिला साम्य संघको निर्माण भएको थियो। यसैले परिवर्तित कालमा नयाँ खालको विकासशील वर्ण समाजको…

मार्क्सवादी स्कूल : आदिम साम्यवादका सात चरण के–के हुन् ?

काठमाडौं। मानव जातिको इतिहास अत्यन्तै लामो र रोचक छ। आजको मानिस आदिम साम्यवाद, दास युग, सामन्ती युग हुँदै पूँजीवादी युगसम्म आइपुगेको छ। पूँजीवाद पनि यतिबेला चरम अर्थात् साम्राज्यवादी युगसम्म आइपुगेको छ। तर, यो यहीँ रोकिनेवाला छैन। समाज…

आत्मरक्षाको विज्ञान के हो, कसरी गर्ने आत्मरक्षा ?

तत्काल घटनास्थलमै हुने प्रतिकारलाई मात्र आत्मरक्षाको रुपमा बुझ्ने मानसिकता वा कानूनी प्रवृत्ति र व्यवस्थाले बाँकी उप्रान्त समयपछि (पछिल्लो समयमा) हुन जाने हुन सक्ने आत्मरक्षाको प्रश्नलाई पूर्ण रुपमा निषेध गरिनु हुँदैन। जुन हद दर्जाको ढोका…

किन असफल भयो भारतमा कम्युनिष्ट आन्दोलन ?

विश्वमा भारत आधुनिक शक्तिराष्ट्रको रुपमा उदाउँदै गरेको देश हो, जहाँ ठूलो मजदुर वर्गको अस्तित्व छ। त्यसैगरी अर्को विडम्बना पनि छ, त्यहाँ करोडौँको सङ्ख्यामा गरिबी, भोकमरी, सडकवास भएका गरीब वर्गको अस्तित्व बिझाउने गरी छ। त्यसैगरी अनेक आदिवासी…

पद्मा अर्याल : जिज्ञासु र कर्मशील मन्त्री

उनीहरुले इतिहासको फेहरिस्त पल्टाउँछन्, कानूनको इतिवृतान्त बताउँछन्, प्रशासनका उल्झनहरुबारे व्याख्या गर्न प्रशस्त समय लिन्छन्। तैपनि कैयौं मन्त्रीहरु विषयको गुह्य कुरा नबुझी सहमतिमा टाउको हल्लाएर आगुन्तकलाई पठाउँछन्।

सहकारी ऐन र नियमावलीका नयाँ प्रावधान के–के हुन् ?

विषयगत वा बहुउदेश्यीय संस्था गठन, दर्ता तथा सञ्चालन, विशिष्टीकृत सहकारी संघ गठनको शर्त तथा सोको सञ्चालन, बचत तथा ऋण सहकारी दर्ताको मापदण्ड, सहकारी संस्थाको कार्यक्षेत्र, संघ सस्थाको वर्गीकरण, विषय परिवर्तन सम्बन्धी व्यवस्था, सहकारी बैंकको…

प्रचण्ड : प्रगतिशील राष्ट्रवादका नायक

राष्ट्रियता भूगोल, सीमाना, तारबार र पर्खाल मात्र होइन। बरु, जाति, भाषा, धर्म, समुदाय र नागरिकको बलियो आत्मिक एकता पनि हो। तर, नेपालको महेन्द्रमालीय स्कूलबाट आएको एउटा शक्ति देशभित्रको आन्तरिक एकतालाई रछ्यानमा मिल्काएर भूगोललाई मात्र…

ऐतिहासिक विश्लेषण : यी हुन् विश्वका पाँच महासभ्यता

समाजवादी क्रान्तिको रणनीतिलाई अगाडि बढाउने स्तरको समाजवादी क्रान्तिकारीमा आफूलाई रुपान्तरण गरिछाड्न पुनः एकपल्ट नेपाली समाज, नेपाली इतिहास, यहाँको वर्ग निर्माणको प्रक्रिया र यसभित्रका तमाम अन्तर्विरोधहरुको अध्ययन, विश्लेषण र संश्लेषणको…

मार्क्सवादको नेपाली प्रयोग र विशेषता

आलोचकहरूले मार्क्सले एक किसिमको परिस्थितिको सन्दर्भमा भनेका कुराहरू त्योभन्दा भिन्न अर्को परिस्थितिमा आइपुग्दा असफल देखिएका विषयलाई आधार मानेर मार्क्सवाद नै असफल भयो भन्ने गरेका छन्। मार्क्सले हरेक तत्कालीन परिस्थितिमा एउटा सन्दर्भमा…

इरान–अमेरिका द्वन्द र यसकाे विश्वव्यापी असर

सुलेमानीमाथिको आक्रमण एक सुनियोजित गैरन्यायिक र राजनीतिक हत्या भएको तथ्यलाई कसैले सन्देह नगरे हुन्छ। अमेरिकाले विश्वव्यापी “दादाको” कर्तव्य निभाएको छ। सन् ८० को दशकमा पनामाका राष्ट्रपति मानुयल नेरोगालाई आक्रमण गरी राजधानीबाटै पक्रेर अमेरिका…

विद्यालय ध्वस्त पार्ने नेतृत्वलाई जेल हालौं

जन्मिएदेखि आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक अभावका कारण कहिले खाली खुट्टा त कहिले आधा शरीर पनि नढाक्ने च्यात्तिएका कपडा प्रयोग गर्दै हुर्किने बालबालिका धेरै छन्। सन्तानलाई समय अनुकुल उचित शिक्षा दिनुपर्छ भन्ने सवालमा अभिभावक थोरै पनि चिन्तित…

‘माओका योगदानहरुको सच्चा मूल्याङ्कन गरौं’

माओको देश चीनविरुद्ध आज साम्राज्यवादीहरुद्वारा चौतर्फी प्रहार हुँदा पनि त्यसको बचाउ गर्नुको साटो प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रुपमा तिनै साम्राज्यवादीहरुले फ्याँकेको जुठोकलो र दिएको धम्कीघुर्कीका अगाडि आफूलाई नतमस्तक बनाई तिनको कम्युनिज्म विरोधी…

देशलाई बन्दी बनाउन अग्नि सापकाेटाविरुद्ध कूप्रचार नगरौं

काठमाडौं, ८ माघ। कसुर प्रमाणित नभएसम्म कसुरदार नमानिने फौजदारी न्यायको सामान्य र सर्वस्वीकार्य सिद्धान्त हो।  कुनै घटना वा वारदातमा को कुन व्यक्ति संलग्न छ वा छैन भन्ने कुरा घटित घटनाको तथ्य र प्रमाणले पुष्टि नगरे सम्म एकिन गर्न सकिँदैन।…

प्रेम के हो, कुन हर्मोनले मानिस प्रेममा पर्छ ?

प्रेम एक शक्तिशाली र स्थायी न्युरोलोजिकल कन्डिसन हो। प्रेम एक रसायन हो, जसलाई हामी समात्न सक्दैनौं। अभिलाषा र प्रेम फरक कुरा हो। अभिलाषा क्षण भरको आकर्षण र चाहना हो, जसले मानव शरीरमा Estosterene, oestrogen को मात्रा बढी र केही समय कम पनि…

कस्तो हुनुपर्छ समाजवादी विश्वविद्यालय ?

शिक्षामा नयाँ कार्यक्रम ल्याइनुपर्छ र त्यो समय, देश तथा देशको भावना सुहाउँदो हुनुपर्छ। प्राथमिक तहमा विद्यार्थीहरु ज्यादै बौद्धिक र उपयोगी बनेर विश्वविद्यालय छाड्ने हुनुपर्छ।

‘एमसीसी मान्दा नेपाल अमेरिकी सुरक्षा छातामुनि जान्छ’

एमसीसीलाई जस्ताको तस्तै स्वीकार्दा हामी अमेरिकी सुरक्षा छाताभित्र पर्न पनि सक्छौँ। यो खतराबाट बच्न एउटा कुटनीतिक कौशलको आवश्यकता थियो, त्यो सरकारले देखाउन सकेन।

एमसीसीः असमान सन्धिको पुनरावृति

देशको स्वतन्त्रता, स्वाभिमान र सर्वसत्तावाद स्थापित गर्नका लागि जनता नै जागरूक बन्नुको विकल्प छैन। सधैँ पार्टी र नेताको पछाडि मात्र कुद्ने हो भने नेपालको राष्ट्रियता नै धरापमा पर्ने कुरामा कुनै शङ्का छैन।

यस्ताे स्वस्थ, पारदर्शी र प्रजातान्त्रिक पद्धति अपनाउँदा घाटा के हुन्छ ?

काठमाडौं। म पार्टीका सबै विचार समूहका इमान र प्रतिभा भएका नेताहरूलाई समेटेर जानुपर्छ भन्ने पक्षमा छु। होइन भने पार्टीभित्रका विभिन्न प्रवृत्तिहरूको एकता कसरी संभव छ ? पार्टी यसै गरेर चल्ने गरेको हो ? आफ्नो भूमिका कस्तो हुन्छ भन्ने थाहा…

राजनीतिक विश्लेषण : किन घातक छ एमसीसी सम्झौता ?

अमेरिकाले इराकमा आफ्नो ठूलो लगानी भइसकेकाले अब आफ्नो सेना नहट्ने घोषणा गरेको छ। अमेरिकाको यो एउटा सार्वभौम, स्वाधीन र स्वतन्त्र राष्टहरुमाथिको खुला र नांगो हस्तक्षेप हो। त्यही काम विश्वभरि गरिरहेको छ। त्यसैले नेपाल कुनै पनि गठबन्धनमा सामेल…

राष्ट्रसंघ अमेरिकाको कठपुलती हो : भरत दाहाल

भारत तात्कालिन सोवियत संघको धुरिभित्र रहेको रिसमा काश्मिरमा जनमत संग्रह र आत्मनिर्णयको अधिकारको पक्षमा प्रस्ताव पारित गर्ने त्यसले भारत पश्चिमी धुरिमा मिसिएपछि सो मुद्दा उठाउनै छोडिदियो। इन्दिरा गान्धिलाई तह लगाउन बेलायतमा स्वतन्त्र…